20 de septiembre de 2008

Sofla un airaz furo

Triunfo d'o paxaro - Pintura de Chuan Chusé Bielsa

Triunfo d'o paxaro
Pintura de Chuan Chusé Bielsa
Olio sobre tabla

Sofla un airaz furo
sobre os paisaches d’a memoria
y d’o esdebenidero,
sobre os orizons d’a cultura nuestra,
estricallando los zaguers repuis
de l’alma.

Sofla un airaz furo
espaldando casas
an ya no bi abrá ninos
charrando a nuestra fabla,
imbadindo falsas
an ya no bi abrá risos
ni paxaros, ni as calmas
rayadas d’o sol
rezando sobre a paz,
ni gotetas truquetiando en bentanicos.

Sofla un zierzo ultimo,
como un chilo en guambra,
sobre os biellos campos,
an ya tot ye comprato y bendito:
as faxas sagratas,
as grans ribazadas de piedras,
as clochas sin d’augua,
as cletas queratas.

Sofla un airaz griso
entre as biellas cambras,
y abonico, abonico,
ladrón en a nuei,
furta os suenios de yaya,
lazenas, cadieras,
a suya luminaria de cariños,
u espalda con rabia chamineras,
fogarils de sieglos,
y ranca roseras
y seca oliberas
y torna camins y cultura
en oblido.

Corre y corre un airaz furo,
y enfosca chardins de poesía,
dixando as trazas d’o suyo sinsentito,
u desfá la machia sondormita
d’as aguas en misterio,
escampando un destino
sin a luz d’as ilusions, xuto,
u bien marcha con os suyos catirons
enta las planas, y torna grisos
os luscos relichiosos de silenzio,
y emboira os güellos d’os zaguers
poetas, y torna tristo
y en zenisas o futuro.

Corre un airaz furo
sobre os palazios d’a inozenzia,
sobre o esprito
libre que alienta dentro de tu y de yo,
corre y corre y se debanta
como una idola bien falsa y plena
de beires y de fríos,
prebando d’amortar as nuestras lumbres, prebando d’amortar todas as parolas biellas,
d’emporcar os ortals d’o corazón,
prebando de cambear por mirallos d’artifizio
a simién d’infinito amor
que crexió y crexe en o país que aimés.


Chuan Chusé Bielsa

 

7 de septiembre de 2008

Poema en prosa de Francho Nagore

Ilustrazión de Chesús Gimeno
O rebendedor d'entradas, de Francho Nagore,
se publicó en o lumero 20 d'a rebista FUELLAS,
correspondién a nobiembre-abiento de 1980.

O rebendedor d'entradas

Se’n son bendidas todas as entradas. Ya no podremos beyer l'enguero d’a fiesta. Siguirá plebendo sobre l’esmo ofizinal d’as tardadas bueitas, entanto catamos cómo puya entalto lo goyo que sale d’as chamineras d’o tiatro. Crexerá la molsa en as paretes de l’alma y cayerán estrelas y flors entre as glarimas d’o tiempo.

Estiemos os zaguers en plegar t’o bentané. No bi’n eba garra entrada. Aconorta-te, allora, con o tuyo cado d’a falsa, y beye dende astí alto puyar o goyo entre as milorchas.

No bi’n ha pro de tiempo ta toz os cazataires de menutos. Pero los combidaus á ra fiesta en han cuanto deseyan. Conoxco un biello rebendedor d’entradas. Pued’estar qu’encara en tienga beluna. Le’n demandaré. Y si bi’n ha, toz os diners los me gastaré en una entrada ta poder beyer l’enguero d’a fiesta. Y tu ferás igual. Y tamién era. Y allora abremos cayito baxo ra flama d’o insolidario deseyo. No bi abrá molsa, ni flors, ni estrelas, ni milorchas. Cantará o tiempo a suya canta, pued’estar que más trista.

Y maitín, dende o suyo cado d’a falsa beyerán otris puyar o goyo que sale d’as chamineras d’o tiatro y, sentindo crexer a molsa en l’alma, y beyendo puyar o goyo entre as milorchas, se’n irán a buscar a o biello rebendedor d’entradas. Li darán toz os diners qu’en aigan y er lis dará una entrada. Y serán cremaus por a flama.

Francho Nagore

2 de septiembre de 2008

Una Parola

Meditazión - Ilustrazión de Chuan Chusé Bielsa

Meditazión
Ilustrazión de Chuan Chusé Bielsa

Esistindo a luz,
enta ella biachas.
De seguro que t'has esforzato de más
y has bibito asabelas nueis.
Tiens o nezesario
bagache de guambras.

Esistindo l'amor,
das un paso y un atro
enta o mundo que acarona
almas en flor.
Encara remeras
labios embitans en o tuyo corazón,
labios que nunca
no traizionan.
Ye zerqueta a polideza
de toz os luscos, l'alentar
de bisas y de besos, sols
que nunca no s'amortan
tanimientres debuxan
o silenzio.

¿Quí podrá aconseguir-lo?
¿Alcaso no tiens ya las sufiziens
radizes fondas y royas?
¿Alcaso ta tu no ye estato perén
o más quiesto
a Parola que conforta?

Esistindo un atro uniberso
amagato más allá de tot ibierno,
paso a paso abitas en o camín
y meditas en o sonito
que bi ha más allá de tot fredo,
o sonito con o que a luz aspera amar.

Ascuitas y ascuitas,
y ya solamén yes
un beire que s'ubre ta plebidas,
y a tuya bida ya no ye
que una clamada, una respuesta
y un biache enta o palazio
an bibe a bondá de cada ser,
a suya luminaria d'eternidá;
o tuyo fogaril en fiesta.

¿Alcaso lo fruito no ha bibito ya
todas as lunas,
alcaso no ha asperato as bibas auguas
en infinitas oras,
alcaso no tien agora tacto
solamén t'albas
y ta tucas,
alcaso no ye besato ya por labios
d'una femenina frescor,
una Parola?


Chuan Chusé Bielsa

 

26 de agosto de 2008

Galizia

Barca d'o tresoro en a mar d'a mente

Barca d'o tresoro en a mar d'a mente
Pintura a l'olio de Chuan Chusé Bielsa

Nunca no he besitato Galizia.
Talmén nunca no besite Galizia.
Pero he abitato _puedo churar-lo_
una Galizia de parolas. Aimo
una Galizia de poetas.

Talmén os míos güellos
no beigan nunca o mío paradiso
atlantico, pero he sentito
en as luengas tardis lentas
un gotiar aimando como labios
en as carreras de Santiago,
gotas tinglando como musica
en un país de plebia.
Rosalía yera la prinzesa
d’os míos libros escolars.

Talmén nunca no besite a piedra
y a boira espullatas,
as tierras como barcas
adentrando-sen en mars.
Pero he bibito en pazos de parolas
con tautos d’alma umeda,
con baranas amorosiatas
por a molsa,
Galizia en plena esenzia,
sin tiempo y nabatiando
enta imposibles,
Galizia sin escarnio y sin feridas,
polidisma.

Dende Galizia partiban asobén
as rutas d’os míos suenios,
y barcas de boira
marchaban en as nueis
en busca de El Dorado d’a fantasía
enta países que nunca no estioron toquitiatos
por l’odio, que solamén esisten
en os mapas d’o polito :
Irlandas gubernatas por as fadas,
Cornualles, tierra d’os caballers d’a luz,
Bretañas miticas, Escozias intimas
besatas por o zielo,
Islandias de sagas,
elfos y ballenas lechendarias,
Groenlandias d’a fin d’o mundo,
an Erik o Royo prebó de bantar,
en o chelo, un paradiso,
Binlandias con as suyas ugas, luen,
dillá de tot confín.

Dende Galizia perén partió
una machia de distanzias, o paxaro
d’oro d’a reina d’o infinito.
Galizia en biache siempre
enta tot o intimo y o lexano,
fogaril d’a sagrata Poesía.
Galizia naxió d’os suyos poetas,
Galizia son paisaches de parolas
meditando,
son musicas y son cantas,
plebia intima cantando
en as carreras de l’alma.


Chuan Chusé Bielsa

 

21 de agosto de 2008

Carmelo Valero Planas, gran cantor

Carmelo Valero Planas

CARMELO VALERO PLANAS
SIN PRETENSIONES, un cd pleno de poesía y polideza
an s'incluye a canta en castellano-aragonés "No saluda"

Carmelo Valero Planas, cantautor naxito en Andorra pero que ya leba muitas añadas en a Liguria italiana treballando como profesor d’español, ha publicato un nuebo CD de musica, que leba por títol SIN PRETENSIONES.

A trayeutoria como cantautor de Carmelo Valero ya ye bien luenga, con muitos y sobrebuenos treballos musicals concretatos en barios CDs. Tamién ha reyalizato chiras musicals por lumerosos países, ha cantato entre atros puestos en ziudaz y lugars d'Italia, en Estambul, en Quenia, en as islas Maldibas, en Trinidad-Tobago y atros puestos d'America d'o Sur.

Como no podeba estar d’atra traza, Carmelo Valero ha cantato tamién en o suyo lugar natal en bellas ocasions, en conziertos que perén cuentan con una gran audienzia y acullita. O cantautor andorrano amuestra en tot inte una autentica pasión y un amor chigán por Andorra, a Tierra Baxa y por Aragón zanzero.

En iste nuebo CD pueden sentir-sen cantas tan mainificas como QUISIERA..., RETRATO, RAÍCES, LO QUE ME FALTA, LLÀGRIMES DE TARDOR... En reyalidá ye prou difízil siñalar “as millors” cantas d’o disco, por a sobrebuena calidá que presentan todas ellas, y cadaguno i puede trobar as suyas particulars alfayas; bellas cantas tienen un muito delicato, esquisito, puntet romantico, belatras un intelichén tono ironico, pero todas comparten l’amor por Aragón y a poesía. En reyalidá Carmelo Valero ye un POETA total, un autentico trobador contemporanio.

En o CD s’incluye a canta NO SALUDA, feita a partir d’un poema de yo con o mesmo títol. Iste poema o escribié orichinalmén en aragonés común y o publiqué en a rebista FUELLAS, publicata por o CONSELLO D’A FABLA ARAGONESA, incluyindo unas muito polidas ilustrazions feitas por FRANCHO NAGORE, poeta, artista, lingüista y erudito. Bella añada dimpués fazié una traduzión d’ixe poema a o castellano-aragonés (en iste caso a un castellano-aragonés prou castellanizato, muito más que atros poemas míos escritos en ista modalidá). Ista traduzión se publicó en CIERZO, rebista mensual andorrana.

Asinas que, curiosamén, NO SALUDA surte musicato a la carrera en castellano-aragonés y no en aragonés común, en que ye escrito l’orichinal. Cal dizir que Carmelo Valero no charra l’aragonés común, pero como un buen puyal d’andorranos aima y emplega la nuestra modalidá lingüistica particular, tan rica y por disgrazia tan en periglo.

En cuanto a las resultas d’o treballo musical d’o que somos charrando, como autor d’a letra d’una d’as cantas, solamén puedo dizir, con a mayor ochetibidá d’a que soi capaz, que o CD ye en conchunto mainifico, ta yo sin de duda una berdadera alfaya, an Carmelo Valero nos amuestra la suya total mayestría como artista. Solamén cal sentir as cantas ta poder comprebar-lo. Y en o que pertoca a la canta NO SALUDA unicamén puedo dizir que ye marabillosa, deliziosa, fendo muito buena pacha con a resta d’as composizions.

Y no ye guaire fázil que yo diga las parolas d’alto, ya que soi muito desichén en relazión a musicas y cantas. Cadaguno tien as suyas ideyas sobre arte. En o mío caso creigo fundamén que a POESÍA, a MUSICA y o DANZE conforman a tuca d’a polideza y d’as reyalizazions d’o chenero umano, son as reinas sagratas de todas as ARTES.

Más abaxo, publico a letra d’a canta NO SALUDA tan como amanexe en o disco, que solamén adibe a o poema que publiqué en CIERZO los dos zaguers estrebillos.

Chuan Chusé Bielsa

NO SALUDA

Era niño y yaya con tú pasiaba
por los caminos blancoamarillos de Piagordo.
Las calmas rayadas del sol a la tardada
hacían bonicos los recuerdos.
Entonces me icibas amorosa
que calía saludar con una sonrisa, con adioses,
al labrador que volvía
con una jada de sudores al hombro,
u a las mujeres que descansaban un poquico
a lo que remataba la luz,
como en una iglesia del yermo.

(Estrebillo) Y yo sonreía y vantaba la manica
haciendo tal como me icibas
pa’ saludar a todos.

Y me icibas querida abuela
en el paseo amarillenco cuajau de tardada
que a los perros abandonaus
y a los gatos perdidos y a culebras
y a los esfardachos gigantes
que atraviesan los caminos
sobre el duro polvo blanquinoso d’esta tierra,
calía de seguida espantá-los
con rabia y piedras.
Me icibas... ¡ay querida yaya buena!
cuando àun estabas con mí y con ellos.

(Estrebillo) Y yo sonreía y vantaba la manica
haciendo tal como me icibas
pa’ saludar a todos.

He vuelto hoy a pasiar en silencio
por los caminos de la infancia.
Las colores amarillas son otras
colores amarillas.
El tiempo ha saturau d’imágenes mis ojos.
Días y noches s’han clavau en la carne
como un hierro rusiente.

He vuelto hoy y he saludau
con un crostón d’afecto y pan,
con una sonrisa,
al perro abandonau de ojos cachos,
de ojos dibujando feredá y hambre,
lo he saludau como a un igual sobre esta tierra,
como asoven se saludan los amigos,
como icibas yaya que hiciese con los hombres
l’he dau lo que tenía.

He vuelto hoy y he saludau
con caricias verdaderas,
con las caricias que los hombres quisiesen
y asoven no tienen,
a unos gaticos perdidos y amagaus
entre las espigas verdes de los trigales,
entre el sol cansau y los faraboles de mayo,
y he dejau que sus zarpicas
me subiesen por los pies y por la boca.
La gata desde el camino me miraba
más comprensiva que los humanos,
con la sabiduría que los humanos quisiesen
y asoven no tienen.

(Estrebillo) Y yo sonreía y vantaba la manica
haciendo tal como me icibas
pa’ saludar a todos.

He vuelto al fin hacia las casas
ligeramente royiscas sobre los tejaus,
ya cansau,
zarrando a medias los ojos
contra un sol eslanguido.
M’he alpartau y he dejau paso
a unas mujeres y a unos niños
que aprovechaban la ultìma frescor del día.
M’he alpartau maquinal,
dejando el espacio necesario,
contemplando mientras tanto con cansera
la extraña forma penumbrosa de las cosas,
el deseo sulsido de las cosas,
y ya en la honda contemplación
solamente m’ha sorprendido,
solamente m’ha anguniau
la voz d’un niño que ya m’había encontrau,
una voz acusatoria,
un reproche sincero de niño:
“¡No saluda!”

30 de julio de 2008

Suenio

Paul Cézanne - Maison et arbre

Maison et arbre, quartier de l'Hermitage
Paul Cézanne

Denantes de marchar
(emigrán tardano)
beigo en suenios as colors
d’a mía casa.
A carretera ye dura y grisa.

Cuan yera nino
a nuestra casa yera amariella.
Yera una casa alegre
y a puerta s’arreguiba.
En as finestras bi eba amor.

Cuan yera nino
pintemos tres begadas
a frontera de casa.
Y as parez cambeoron
d’amarillencas a azulencas,
d’azulencas a royencas.
Yera como ficar un chuego
dentro d’un atro chuego.
Yo de begadas güellaba
la casa dende luen
(que teneba perén a mesma alma)
y me puyaba un goyo delicato y calién
por os pulsos.

A clara casa amarillenca,
y azulenca y royenca,
en a mía redolada seca
de fuego y yermos.
I sintié
as purnas d’a bida puyar
d’eternidá a eternidá.
A bida yera un misterio
dentro d’un caleidoscopio.

Agora marcho.
Cal que me’n baiga,
porque o suenio ha rematato
(emigrán tardano)
y s’ubre una bispra de distanzias,
y a mía casa d'a nineza
ya no consona guaire bien
con una atra casa
de deseyos.
Agora ya he ubierto l’atlas
y beigo y comprebo con sospresa
que o mapa d'a bida
ye agora chiquet,
as buegas se i tocan.
As mars tamién rematan,
puedes achuntar-las con os güellos.

Bi ha intes en os que ye difízil
no creyer en o destino,
no sentir en os piez y en a boca d’o estomago
a pulsión que nos empenta a seguir
un suenio en o lusco
u un camín entre boiras.

Dende a carretera ricuerdo as colors.

Pero no puedo remeyar-lo.
Corro por ultima begada enta la casa,
m’asiento en o más alpartato cantón escuro
y prebo de saper en qué lengua
fablaba cuan bibiba entre colors:
“Entre cantón y cantón d’a tuya casa
bi ha una distanzia de mil sabors”.

Y en ubrir una puerta
siento parolas familiars en una cambra,
no sé en qué cambra,
pero ixo ya no importa guaire.
Qué frior y qué silenzio,
qué soledá agora
en baxar os escalerons biellos
d’a memoria.

Asinas que cal que marche.
Dixar o país amariello
do esclatoron purnas.
A carretera ye un deseyo imperioso,
a carretera ye grisa.
Tamién os países d’o mundo son grisos
anque bi aiga puesto ta un emigrán tardano.


Chuan Chusé Bielsa

 

Nota.- Iste poema o escribié fa muitos años y forma parti d'ixos poemas que no se sape por qué razón (talmén porque o mesmo autor no s'identifica de raso con els) o poeta refusa publicar en primeras, guarda en bel calaxo y se'n oblida.

Y tampó no se sape por qué razón bels bersos d'istos poemas se quedan grabatos en a memoria d'o poeta que os escribíó, o que li fa replecar que deseyan beyer a luz y bibir. Asinas que astí os publico por primera begada.

Ye un poema do lo componén onirico ye muito importán, en reyalidá estió lo resultato d'una mena de suenio poetico. Ye prou curioso porque, en o mío caso, o componén onirico no acostumbra a tener un papel importán en a mía poesía, sobretot como motor u "teunica" conszién de creyazión.