13 de mayo de 2009

Manifestazión por a igualdá d'as tres luengas d'Aragón

Manifestazión por a igualdá d'as tres luengas d'Aragón

Manifestazión por a igualdá d'as tres luengas d'Aragón
Comboca: Aragón ye trilingüe

Manifestazión por a igualdá d'as tres luengas d'Aragón : Sabado 16 de mayo, 12 d'o maitín, dende a Glorieta Sasera, Zaragoza.

Manifestació per la igualtat de les tres llengües de l'Aragó : Dissabte 16 de maig, 12 del matí, des de la Glorieta Sasera, Saragossa.

Manifestación por la igualdad de las tres lenguas de Aragón : Sábado 16 de mayo, 12 de la mañana, desde la Glorieta Sasera, Zaragoza.

A manifestazión por a igualdá d'as tres luengas d'Aragón merexe una muito gran partizipiazión. Cal que toz os intresatos por o patrimonio y o ser d'Aragón i baigamos.

Porque cal que quede prou claro que os que charramos aragonés y catalán d'Aragón no somos personas de segunda categoría. Queremos espleitar d'os dreitos que cualsiquier país normal reconoxe a las suyas minorías lingüisticas. As nuestras luengas bernaclas tienen tanta dignidá como lo castellano u cualsiquier luenga en o mundo.

Cal dixar muito claro que no imos a reblar en a nuestra luita por o reconoximiento ofizial a toz os libels d'as nuestras luengas autoctonas. Os politicos d'Aragón cal que tiengan muito claro que no imos a amollar en a reibindicazión d'os dreitos que como personas y fablans nos corresponden.

Cal charrar de cutio en a nuestras luengas bernaclas, cal escribir y fer cultura toz os días con as parolas que aimamos, con as que nos han legau os nuestros agüelos. Pero tamién calen a begadas actos reibindicatibos como ista Manifestazión por a Igualdá d'as Luengas d'Aragón, combocata por "Aragón trilingüe", calen ta que no pasen más añadas inutilmén sin que os nuestros gubiernos faigan cosa por o nuestro patrimonio lingüistico, ta desichir que os dreitos d'os fablans de catalán d'Aragón y aragonés sigan reconoxitos legalmén, como ye de chustizia.

Agora ye plegato lo inte de manifestar-se, de dizir:

Prou a os suzesibos incumplimientos por parti d'o gubierno autonomo d'os suyos debers en relazión con as fablas nuestras, aragonés y catalán d'Aragón. No queremos ser engañaus más. Prou!

Prou a la indignidá. Queremos beyer cómo as nuestras luengas bernaclas son emplegatas en os meyos de comunicazión ofizials, telebisión, radio; queremos que tiengan a presenzia almenistratiba y ofizial que se merexen, queremos que os ninos tiengan dreito en todas as escuelas a aprender a luenga d'os suyos pais, a luenga propia y tradizional d'o suyo país.

Prou a una sangrán desigualdá. Queremos que os que fablan aragonés y catalán d'Aragón tiengan os dreitos que tienen as personas que charran castellano, una luenga no bernacla d'Aragón que toz nos estimamos y emplegamos, pero que no ye a unica luenga que merexe bibir. Queremos que aragonés y catalán d'Aragón tamién biban y faigan más rico lo patrimonio aragonés. Sin aragonés y catalán d'Aragón a nuestra tierra pierde o suyo ser y o suyo sentito, ye una tierra sin radizes y sin esdebenidero.

No, no queremos que as nuestras luengas se'n baigan amortando, por desiria y por fuerza, cuan bi ha soluzions que son amán en a mesa, cuan encara ye posible salbar-las. No queremos bibir sin fer baler os nuestros dreitos como personas. Prou. No nos cuaca o papel de parias en a nuestra propia tierra.

Nos manifestamos por l'aragonés, por o catalán d'Aragón, por os dreitos d'os fablans, por a salbaguarda y a promozión d'o patrimonio d'Aragón, nos manifestamos por as chenerazions y chenerazions d'aragoneses que han charrato aragonés y catalán d'Aragón y ya no son con nusatros, por a suya dignidá. Nos manifestamos por os dreitos d'os fablans autuals, que son os chitos y os depositarios d'un erenzio milenario, d'una riqueza inmensa.

Aragoneses, agora cal manifestar-se por a dignidá d'as nuestras luengas bernaclas, aragonés y catalán d'Aragón.

Aragoneses, agora cal manifestar-se ta fer baler os nuestros dreitos como aragoneses de pleno dreito.

Aragoneses, agora cal manifestar-se por una autentica democrazia, en a que toz sigamos personas, con os mesmos dreitos y obligazions.

Aragoneses, agora cal manifestar-se ta que as parolas qu'emplegamos y emplegoron os que nos han prezediu biban ta siempre, ta reibindicar a memoria y a nuestra dignidá.

Aragonesos, defensem la dignitat de les nostres llengües vernacles en perill i els drets dels seus parlants.

Aragoneses, defendamos la dignidad de nuestras lenguas vernáculas en peligro. Reclamemos las medidas necesarias para su supervivencia y normalización, además de los derechos de sus hablantes.

Chuan Chusé Bielsa

8 de mayo de 2009

Omenache a Mario Benedetti

Paisache d'o Pirineo Aragonés

Paisache d'o Pirineo Aragonés
Fotografía feita por o mío amigo
Migalánchel Martín

No rebles

No rebles, encara yes a tiempo
ta trobar lo que buscas
y empezipiar de nuebo,
adempribiar as guambras,
enrunar os miedos,
albandonar as cargas
y reprener o buelo.
No rebles, que a bida ye ixo,
seguir en o biache,
luitar por os suenios,
liberar o tiempo,
dixar enta zaga lo biello
y ubrir-se enta o zielo.
No rebles, por fabor no amolles,
anque creme o fredo,
anque a feredà dé muesos,
anque o sol s'amague
y no sofle o biento;
encara en a tuya alma
ne b'ha de fuego,
encara en o camín tuyo
ne b'ha de suenios.
Porque ye tuya a tuya bida
y tuyo ye o deseyo.
Porque bi ha encara goyo y amor,
ixo ye zierto,
porque muitas feridas
amilloran con o tiempo.
Ubrir as puertas,
ir os zerrullos escorrendo,
albandonar murallas
que ya son inútils y de chelo,
bibir a bida y azeutar o reto,
tornar a sonrisar,
asayar polidas cantas.
Que ritorne de nuebo
a confitanza.
Desplegar enta o zielo
as alas,
zelebrar a esistenzia
bolando enta lo inmenso.
No rebles, por fabor no amolles,
anque creme o fredo,
anque a feredà dé muesos,
anque o sol en o lusco se'n baiga
y no tarta o biento,
encara en a tuya alma bi ha fuego,
encara bi ha bida en os tuyos suenios.
Porque con cada alba
s'enguera un día nuebo,
porque ista ye a ora
y o millor momento.
Porque no yes solo,
porque yo te quiero.

Mario Benedetti
Traduzión feita por Chuan Chusé Bielsa

1 de mayo de 2009

O fillo bibo

Grafik Katsumi - Contemplazions

Contemplazions
Creditos: © Grafik Katsumi

O pai d'o nino muerto
fa tres días
chila roncamén, con rabia
trista.
Chila con gola funda y larga,
como lobo umano,
clamando a o fillo bibo
que li queda.
Trabesa las carreras
d'o chiquet rabal en ziga-zagas
con pasos amplos que resuenan
en o esprito.
Ya fa tiempo que as escuelas
son trancatas.
Ya no se beyen ninos.
As dos. As familias
minchan chuntas en as guarnitas mesas.
Como un componén más, o chilo
azetamén escarnezito:
¡OOEE...! ¡EEEEEEE...!
Tornando y ritornando
por as mesmas carreras
asinas clama o pai
a o fillo encara bibo.
Crema en l'ambién o sol d'a ora
familiar en calma. Incompasibo.
Solitarios esclatan os reclamos
en as parez linialmén blancas.
Silenzio de flamas suspendito.
¡EEEEEEEEEE...!
Aspramén debanta o pai os brazos
d'as entrañas
clamando a o fillo que li queda,
que... seguirá chugando espisguardato
en bel cantón d'o tiempo d'a nineza,
clamando... sin saper-lo a o fillo muerto,
que seguirá chugando ya ta siempre
en un amplismo orizón de bida eterna.

Chuan Chusé Bielsa

Nota.- Poema orichinal en aragonés. Fue publicato con anterioridà en 1990 (ya fa tarcual de tiempo...) en "Antolochía", libret que replega una chiqueta parti d'a mía poesía. Fue editato por l'Asoziazión L'Albada de l'Almunia de Doña Godina y a maquetazión fue feita por Edizions de l'Astral.

28 de abril de 2009

Bendito lo paradiso

Camín

Dimpués d'as plebidas. Camín.
Fotografía: Chuan Ch. Bielsa

Benditos os sers que abitan
o paradiso.
Que ya han dixato
a muerte dezaga en os infiernos,
en unibersos que perén ploran, tristos.

Benditos os sers
que ya han albandonato
toz os paisaches feitos de sangre,
todas as mentiras feitas de carne.

Benditos sigan os sers inmaculatos
que aguaitan orizons en paz,
eternos,
con barellas do siempre l'aire
canta orazions en silenzio,
do perén a luz amorosea.

Benditos, benditos sigan
os que han dixato ya ta siempre
falsas endrezeras,
falsos amors, clarors falsas,
amistanzas de beire, rosas muertas,
árbols con fruitas de glarimas,
cullitas de punchas, plebidas de piedra,
besos feitos d'espatas.

Benditos os sers
que ya han dixato dezaga
todas as mentiras, as dolors sin mida
de planetas que creman en fuegos
que no aturan, que han dixato
asperanzas que perén defraudan,
goyos que matan, plazers que son chelos
que nunca no regalan.

Benditos os sers buenos
que sólo biben ya
en lo que ye más alto,
en lo que ye más noble,
do sólo Dios alienta y aima,
benditos sigan ta siempre
os que ya sólo caminan
do sólo a bida crexe,
do sólo a berdà santa
esiste, amors sinzers en gloria:
paradiso.

Chuan Chusé Bielsa

22 de abril de 2009

As piramides de Gizeh, en Echipto

As piramides de Gizeh, en Echipto

As piramides de Keops, Kefrén y Mizerino
Plana rocosa de Gizeh (Echipto)

Biachar a Echipto... Ye sufizién con dizir "Echipto" ta que a nuestra imachinazión empezipie a bolar, marabillata: Karnak, Abu Simbel, Memphis, as piramides...

Echipto lo tien tot ta satisfer o nuestro deseyo de polideza, misterio, espiritualidà, fantasía...

En ista enchaquia imos a fablar d'as piramides de Gizeh (u Guiza).

En l'año 2613 antis de Cristo, empezipia la IV dinastía en Echipto con o reinato d'Esnofru. A bida d'iste estraordinario faraón estió marcata por una delera sin fin por millorar a teunica en a construzión de piramides. Remató l'altera y esbelta piramide de Meidum, empezipiata por su pai, y más enta debán, dica la suya muerte, fue debantando en Dashur a piramide romboidal u inclinata y más tardi, a no guaire distanzia d'ella, a clamata piramide roya, do quedó materializata por primera begada una "piramide perfeuta" de parez lisas, superando as erradas que s'eban feito en a piramide romboidal.

Keops, tamién conoxito como Khufu en echipzio, fue fillo d'Esnofru y tenió por ochetibo lebar a la masima perfezión l'arte en a construzión de piramides, promobendo lo debantamiento d'a suya "casa d'eternidà" en o saso u meseta rocosa de Gizeh. A suya piramide ye conoxita como "a gran piramide" y ye estato lo molimento más alto d'o mundo dica calendatas reziens, estando a unica d'as antigas siete marabillas d'o mundo en aber plegato dica nusatros.

Ta os antigos echipzios, y d'alcuerdo con a suya bielliza relichión, a piramide yera una "maquina de resurrezión" ta o faraón, a cual conserbaba o cuerpo-simién d'iste rei-dios y lo lanzaba a un biache cosmico enta las estrelas inmortals d'o firmamento, enta o puesto zeleste do bibiban os dioses. Dende allá, o faraón beilarba por o porbenir d'o suyo pueblo, agradexendo-li perén o suyo granizo esfuerzo en a construzión d'o suyo puesto de reposo eterno. Dende os zielos beilarba ta que Maat (a chustizia y l'orden) reinase en o mundo.

Como han podito demostrar fefazienmén os echiptologos, estioron sobre tot echipzios, y no esclabos estranchers, os que debantoron as piramides, aprobeitando-se os períodos en os que os labradors y treballadors no podeban fer fainas en as tierras, a causa d'as crexitas que s'orichinan cada añada en a bal d'o Nilo.

Dimpués de Keops (Khufu en echipzio), o suyo fillo, Kefrén, debantó tamién a suya piramide en o saso de Gizeh, que de forma entibocata asobén se considera en una primera güellada por parti d'os turistas como a "gran piramide", por estar debantata en un terreno más capitero en a planeta, y por conserbar encara intauto en alto o suyo rebestimiento de piedra caliza. A os piez d'a piramide de Kefrén se troba, machestuosa a trabiés de toz os sieglos, a bien conoxita Esfinche, cusirando y protechendo a necropolis.

Y ya ta rematar, Mizerino, fillo de Kefrén, tamién dixó lo suyo legato en o saso de Guiza, debantando a suya piramide, ista begada más chiqueta y "modesta" que a d'os suyos predezesors, a o canto d'as piramides correspondiens a las d'as suyas mullers.

Napoleón Bonaparte quedó enluzernato debán d'a presenzia d'as piramides de Gizeh. Y lo mesmo puede dizir-se de cualsiquier persona que las aguaita. Un punchazo interior parixe trespasar a o biachero cuan debanta la güellada entalto en a meseta de Gizeh, marabillato por o inimachinable esfuerzo e inchenio de barias chenerazions d'echipzios, y arrapato debán d'a potén fuerza espiritual que rechuman istas construzions chigans, as piramides d'Echipto, que onran a os ombres d'a biella patria d'o Nilo que as debantoron y a tot o chenero umano.

Chuan Chusé Bielsa

12 de abril de 2009

Muller d'amor

Pintura a l'olio de Chuan Chusé Bielsa

Pintura a l'olio
de Chuan Chusé Bielsa

Muller bonica eternamén,
feita sólo d'amor,
abitán d'un país
an a bida nunca
no ye destruyita,
sin d'engaño en as luzes.

Muller d'o país
de toz os goyos,
de roseras y perfumes
en o chardín sin fin,
d'o país an l'inozenzia
amorosea luminosa
sobre as almas,
poderosa.

Dibina ta siempre,
ausén de toz os tiempos
feitos de roca tallata
y sangrán, de negrors,
que nunca has dato ni darás
ninos ni chitos
a lo forno d'as guambras.
Muller nuestra creyadora
sólo de paz sin mirallos,
muller güellando
perén enta lo país más alto,
perén enta nusatros,
alexata d'as bofas asperanzas
de todas as Tierras,
sacra,
perén en buelo, perén altera,
perén en biache enta os eternos
corazons d'o puro amor,
enta estrelas y unibersos
que cosa no conoxen d'a dolor,
dillá de toz os mundos
que furos creman y s'amortan.

Muller, fuen eterna
de parolas frescas,
augua ta la nuestra sete fonda
d'infinito, augua no tacata
por sangres u tristuras,
augua brollando
dende a mesma biba roca
d'un misterio que ye amando.

Muller que eternamén esistes
ta ofrir a tuya compasión,
paisaches amatos,
campos bien labratos,
y sulcos de zielo
y plebias de gotas
que son labios besando,
radiz de naximientos,
y cullitas de luz
que nunca no rematan,
silenzios rezando,
a fruita que mincha l'alma.

Muller que yes en o más alto,
zierzo puro que perén se banta
enta lo zielo
d'os nuestros corazons,
lusco santo
y alba nuestra ta cutio,
perén esistindo
en orazión,
medolla d'a mesma eternidà,
sagrato paradiso
de l'amor.

Chuan Chusé Bielsa