27 de noviembre de 2008

Poesía de Francho Nagore

Flying fish, by Herbert James Draper

O pex bolador
Olio de Herbert James Draper (1864-1920)
94 x 61 zm
Fotografía: Leicester Galleries

S'esbafan as olorías

S'esbafan as olorías d'albaca y madreselba
y en o mon lexanas esquillas s'ascuitan.
En nueis escuras se tresbaten os paxaros
y biellos pexes buelan sobre l'olbido.
L'aire se machurre y as tardadas ploran,
porque l'azul s'enfosca y se tornan grisos
os güellos de os ninos.
Sólo que os bitaus s'arriguen apriseta
con a trista y chiqueta riseta
de qui enzucra ra tierra
con os zaguers zeños de as boiras enchugarditas.
Os peitos s'afogan en fumateras royencas
y días d'antis más que parixen bibitos
tornan a embolicar todas as güelladas.
¡Cómo tortulan as fuellas de as figueras
a l'amparo de paretons biellizos
y de biegas queradas!
Rechiras libros leyitos
fa quí sape cuántas d'añadas
y poemas amagatos en o polbo
escritos cuan a luz yera berda.
Fardachos antigos amanexen
y costeras emplitas
de felzes royos cabalgando
sobre esconchuntadas mosicas d'augua.
Allora ye
cuan toz os zielos s'esboldregan
y amonico s'esbafa lo fumo de as fogueras.
Esbols de falziños esturdezitos
se reflexan en o chelo de os tellatos,
raberas d'estrelas paxentan as carreras
y os ricuerdos nantan a acucutar
dezaga de as finestras
mientres un orache chupito de glarimas
sobate l'alma.

Francho Nagore Laín
d'o libro Purnas en a zenisa

21 de noviembre de 2008

Baxo lo puen no bi ha ladrons

Pintura de Nick Summerbell

Obra d'o pintor inglés Nick Summerbell.

Baxo un puen bibiba una familia de mendigos, un ombre, una muller y o suyo fillo. Un día, en tornar de mendigar, a muller dizió a o suyo marito:

— Güe no he podito fer diners. Eban furtato los ladrons en muitas casas, y as chens teneban medrana y no m'ubriban.

En sentir istas parolas o fillo espetó:

— Papa, nusatros somos asabelo felizes, dengún ladrón ha dentrato nunca en a nuestra casa.

— Asinas ye, fillo mío _contestó lo pai_. Grazias nos cal dar por a nuestra pobreza, ista ye a fortuna nuestra, iste ye o merito d'os tuyos pais. Dengún no ha dentrato nunca baxo iste puen.

Cuento tradizional zen
(Traduzión: Chuan Chusé Bielsa)

6 de noviembre de 2008

Christian Larson: "Ta que a bida crexca"

Pintura orichinal de Chuan Chusé Bielsa

Nueba Matsushima
Pintura a l'olio de Chuan Chusé Bielsa
60 x 50 zm
Pintura a la benda

Ta que a bida crexca

Repite-te a tu mesmo un ziento de begadas cada día y espresa-lo con tot o tuyo corazón :

Seré muito más d'o que soi.

Aconseguiré más y más cada día porque sé que puedo fer-lo.

Reconoxeré solamén ixo que bi ha de bueno en yo mesmo, ixo que bi ha de bueno en os atros; reconoxeré, en totas as cosas y puestos, solamén ixo que tien bida y crex.

Cuan l'albersidà aparexca y menaze, a mía determinazión será más gran que nunca ta prebar que puedo rebirar totas as cosas ta trobar-ne o suyo costato positibo.

Y cuan beluns a os que he dato a mía confitanza me dezeuzionen, aconseguiré replegar milenta begadas más fe en a nobleza y en a onor d'o chenero umano.

Pensaré solamén en ixo que tien bertù y balura.

Buscaré solamén ixo que puede proporzionar libertà y berdà.

O mío intrés chirará solamén alredor de tot o que puede adibir belleza y bien a o mundo.

Bibiré ta que a bida crexca.

Fablaré ta dar corambre, animos, inspirazión y goyo.

Treballaré ta prebar de ser útil a o mayor lumero posible de personas.

Y en tot pensamiento, parola y aizión o mío deseyo zentral será fer más rica, noble y polida la esistenzia a toz os que trobe en o mío camín.

Christian Larson,
Your forces and how to use them (1912)

Traduzión dende o inglés: Chuan Chusé Bielsa

30 de octubre de 2008

O danze d'o bientre. Ye tiempo de fiesta.

Releyendo los posts anteriors, beigo que son en a suya mayor parti una miqueta seriosos. Sin dembargo, en as nuestras bidas, bi ta tiempo e intes ta tot: ta la seriosidà, ta la reflesión, ta la meditazión, ta o treballo... y tamién ta o relaxamiento y ta la fiesta. Y serba bueno que bi ese una complementariedà entre as dos dembas, mesmo una mutua retroalimentazión.

Por exemplo, en o descanso bi ha un pensamiento creyatibo mesmo más produtibo que en as oras de treballo. Y en o danze puede esistir una funda contemplazión (como ye ebidén en os danzes meditatibos d'os derbiches). Ya he menzionato atras begatas a mía muito alta considerazión d'a musica y o danze. Ta yo son a tuca de l'arte, son plenamén dibinas.

Danze y goyo

En a mía bida bi ha dos períodos de felizidà plena: a mía infanzia y "a segunda chobentù", por dizir-lo de bella traza (d'as trenta añadas a las cuaranta). Ista ultima etapa estió marcata muito fundamén por a mía pasión por o danze. Porque estió una autentica pasión. Bibié de pleno a conoxita epoca d'o bakalao. Podemos banalizar-la si nos peta, pero aquella epoca ta muitos estió machica. De feito, dixando aparti bels eszesos, estió una epoca marcata por una estetica marabillosa, lembeda, elegán en muitos casos, tolerán, positiba, mesmo romantica... Como escaizió en tantas atras cosas, con l'onze de setiembre en Nueba York morió toda ixa inozenzia d'a decada d'os nobanta.

A felizidà que se siente inmerso en o danze ye senzillamén inespresable. Y as intuizions que l'aunión de mente y cuerpo en o danze produzen son inefables tamién, os suyos efeutos son muito fundos y parexen materializar-sen, dentran a formar parti d'as nuestras bidas.

Estetica y metafisica

En o mío arte bi ha una curiosa mezcla entre metafisica y estetizismo. Sin ixe fuerte ingredién estetico, a la mía alegría li mancarba cualcosa. En reyalidà la mía autentica bocazión ye a reflesión metafisica, a la que integro ixe componén estetizista impribable, que surte d'una personal conzeuzión artistica d'o mundo y d'a bida.

Y cuan yo charro de metafisica charro de poesía, charro de relichión. Ta yo difuera d'ixe zerclo de metafisica-poesía-meditazión-estetica-amor-orazión a bida no tien guaire sentito. Adibirba la marabillosa parola "relichión" a ixas atras parolas. A relichión en reyalidà o ye tot. Pero güe muitas personas tienen prebenzions contra las relichions, e ixo puede replecar-se. As mayors aberrazions prexinables s'han comeso (y se continan fendo, tristamén) en nombre de dios. Tamién en nombre de dios s'han feito as obras d'amor más sublimes, pero ixo no tira o anterior. Tot ixo ye trachico, dramatico. ¿Cómo ye posible que determinatas interpretazions de parolas sagratas puedan dar pie a actos de pura maldà, y a más a más en nombre de dios? No bi ha mayor aberrazión posible: fer o mal en nombre de dios, un mal absoluto, creyar una dolor sin denguna piedà prenendo como suposato "alazet" as parolas de qui solamén puede ser amor.

Creigo que manca un mayor contenito estetizista en a praxis filosofica, adibir más estetica en o corazón d'a metafisica. A etica no tien por qué afeblir-se con ixe mayor componén estetizista, mesmo sensualista dica un zierto grau. Cal saper an son as mugas claramén, cal saper an se pierde a estetica y se torna en mal gusto, en tentazión que nos alexa d'a medolla d'a berdadera felizidà, en tentazión que se torna en compulsión y en adizión. Pero a pesar d'ixos risques, cal enfrentar-los y superar-los, con boluntà y buena conzienzia, porque si no nos encaminamos con seguranza enta o fundamentalismo, y por ixe camín enta l'aberrazión más completa d'a espiritualidà, enta l'ausenzia de perdón, enta l'ausenzia de dialogo entre diferens conzeuzions d'a esistenzia, enta la negazión d'os atros, enta la dibisión d'o corazón umano, que ye o prinzipio d'a maldà sin remisión.

O danze d'o bientre

Os oríchens d'o danze d'o bientre se pierden en a nuei d'os tiempos, talmén calerba remontar-se a l'antigo Echipto ta trobar-ne as radizes. Aparenmén iste danze ye simplamén ludico. Pero as personas que l'han prauticato bella begada, sobretot, lochicamén, mullers, perén han proclamato os suyos benefizios de toda mena, fisicos, psicolochicos y espirituals. Y no ye estranio, ya que en o danze d'o bientre se treballa fundamén o plecso solar, se considera l'alazet d'o cuerpo y de l'alma, como los alazez d'una casa (a meditazión zen, o zazen, tamién se zentra en o hara, o plecso solar). O conoxito metodo Pilates de chimnasia tamién treballa sobretot ixa zona d'o cuerpo a trabiés de lumerosos exerzizios, y muitas personas que l'han prauticato afirman que as suyas bidas han cambeato radicalmén a partir d'ixa esperienzia. Y tanto lo danze d'o bientre como lo metodo Pilates como a famosa teunica Alexander preban d'integrar cuerpo y psique, cuerpo y esprito. O treballo sobre o cuerpo se torna en benefizios psicosomaticos.

En o danze d'o bientre s'achuntan a la perfezión estetica, ludismo y chenuino goyo. Y no se refusa aquí mesmo un zierto componén sensualista, sapendo an son as mugas. No bi ha aquí espazios ta fundamentalismos, ta dibisions, ta o no-perdón. Aquí solamén bi ha puesto ta la zelebrazión de l'alegría, de l'alma d'a bida, de l'amor.

Chuan Chusé Bielsa

26 de octubre de 2008

Una orazión por os animals

Animal engayolato

Ascuita la nuestra umilde
orazión, ó Dios,
por os nuestros amigos os animals,
espezialmén por toz aquels
que están sofrindo,
por aquels que son cazatos
u están perditos,
por aquels que son estatos albandonatos,
por os que tienen feredà
u fambre,
por toz aquels cualo destino
ye ser sacrificatos.
Te suplicamos que lis atorgues
a tuya misericordia, a tuya piedà.
Y ta toz os umanos
que los tratan, pedimos
un corazón de compasión,
mans plenas d'amorosidà
y parolas rebutidas de cariños.
Fenos a nusatros tamién, Siñor,
merexedors de l'amistanza
d'os nuestros amigos os animals,
ta ser asinas dignos
d'as bendizions d'o tuyo amor.

Albert Schweitzer
(Traduzión dende o inglés :
Chuan Chusé Bielsa)

L'airera d'agüerro dispersa las fuellas muertas

Pintura tradizional china

Un ombre choben s'enamoró d'una mesacha rica. Durante dos años li escribió toz os días, sin rezebir nunca una respuesta. Y ye por ixo por o que fizo monche, retirando-se a una armita en o mon.

Un día, bels años más tardi, bido arribar a la muller en o suyo puesto de recullimiento. Achenullando-se debán d'el, li dizió:

— M'he entibocato. Agora he replecato lo tuyo amor. Aquí me tiens, soi tuya.

Pero l'ombre respondió:

— Ye masiau tardi. Agora soi monche, he tallato lo mío amor por tu. Bes-te-ne...

Bels días más tardi, o monche baxó enta la bal ta mendigar bella coseta de minchar en o lugar. A chen no feba que charrutiar sobre a zaguera nueba: s'ha trobato a una muller muito bonica, d'aspecto noble, bestita muito ricamén, afogata en o río. "De seguro que se trata d'una istoria d'amor que ha rematato malamén", diziban.

O monche comprendió, s'endrezó enta o fosal, y astí, debán d'a fuesa d'a muller, rezitó iste poema:

Cuan te presentés en a puerta d'a mía armita
as fuellas muertas de l'agüerro
chazeban, royas, en o sulero.
Dimpués d'a tuya marcha, una airera
las ha dispersato.
Tot ye impermanén
y a mía pobra armita ye millor que un palazio.
¿Por qué os nuestros destinos
no han puesto trobar-sen?
Denantes yo sofriba
y tu yeras en paz.
Dimpués dentré en a bía d'a serenidà
y tu sofribas.
Todas istas añadas han pasato como un suenio.
Cuan morimos
dengún no nos acompaña en o nuestro biache.
Cosa no queda d'as nuestras ilusions.
Sofrir no sirbe, doncas, ta cosa, ni martiriziar-se.
Agora has marchato.
Siente simplamén, con yo,
l'aire que mermura entre as brancas d'os pinos.

Cuento tradizional zen
(Traduzión: Chuan Chusé Bielsa)