29 de julio de 2009

Picasso azul

A trachedia, pintura de Picasso

O período azul de Picasso representa a emerchenzia d'o pintaire de Malaga como un chenio. Dica iste tiempo, eba estato esperimentando amplamén ta espresar a suya sensibilidá, fendo prebatinas erraticas, pintando telas más u menos realistas, pero perén sentindo una insatisfazión con una traza combenzional d'aguaitar l'arte y o mundo d'a pintura. Picasso yera un inconformista, un campasolo podérbanos dizir, y siempre yera prebando de trobar nuebos camins ta espresar o suyo rebutién mundo interior, a suya chenialidá.

Entre 1901 y 1904 Picasso pinta una serie de treballos do a color azul predomina; ixe ye o siñal más ebidén d'o tiempo conoxito como lo "período azul de Picasso". O espresionismo y o simbolismo s'achuntan aquí ta dar traslau d'un estato de mente y d'unos sentimientos que afeutan a o pintaire en ixas añadas. Ya eba marchato de Barcelona ta París ta amillorar en o suyo camín artistico, encara que ritornó asobén a o cap i casal en ixe tiempo. No yera encara famoso ni mesmo conoxito y no disposaba de guaires diners. Yera simplamén un pintaire más luitando ta ganar-se a bida, prebando d'ubrir-se un troco y un puesto en a capital parisenca en o no guaire fázil mundo de l'arte.

Pero claramén un feito clau ta el en ixa epoca, y que no bi ha duda que determinó alabez o camín que prenerba o suyo arte, estió a muerte (cometendo suizidio) d'o suyo amigo Carles Casagemas (1881-1901), artista, y que tamién eba biachato a París ta continar a suya obra. Ista muerte representó un debastador mallazo ta Picasso, que fizo que dentrase en una funda malenconía y reflesión.

Picasso pintó "A trachedia" en 1903. Ista pintura reflexa muito bien as trachicas consecuenzias d'a pobreza en una familia; muitas cosetas son aquí simbolicas, y de siguro a color azul, que en gran mida aduya a debuxar intensamén ixa sensazión miseriosa que emboira toda la eszena.

Perén me cuacó lo período azul de Picasso. Mesmo cuan yera nino asabelas begadas quedé enluzernato con ixas pinturas plenizas d'una fuerza rebutita de poder. Tamién m'ha cuacato siempre o período rosa de Picasso, posterior a l'azul. Aquí beyemos un sustanzial cambeo d'autitú debán d'a bida; a sensibilidá d'o pintaire cambea ostensiblemén y amanexe una bisión d'o mundo diferén, en do lo goyo tien tamién o suyo puesto; ye allora que podemos beyer aparixer en o mundo de l'artista arlequins, saltimbanquis... Pero ixa ya ye una atra istoria.

Chuan Chusé Bielsa

28 de junio de 2009

Fuellas altas

Fuellas altas

Fuellas altas
Creditos: © Amber No.2 / va-deam

Oras que, a begatas,
fuyen d'o tiempo,
tobamén, como fuellas
altas y bolando, eternamén bibas,
combertindo-sen en lusco
rosato, en gata adormita,
en libro amorosiato,
en flors con perfumes
de países d'amor,
en beso a la luz
y labios de chobentù,
en airera que canta
sobre árbols d'o paradiso,
en airera que ba dispertando
as auguas perditas,
as auguas d'a mar
que en o cabo d'o tiempo acubillan
o gran tresoro que buscamos,
tot ixo que aimamos y que nunca
no trobamos,
tot ixo que somos
y soniamos.

Chuan Chusé Bielsa

18 de junio de 2009

Bels poemas curtos

Casetica en o disierto

Disierto en primabera
Foto: Chuan Chusé Bielsa

Dimpués d'a plebida
en os disiertos: a frescor
d'a canta de bel paxaro.

◊ ◊ ◊ ◊ ◊

O silenzio d'os campos
amaga en sulcos una simién
u estrela: a paz que aimamos.

◊ ◊ ◊ ◊ ◊

Qué irreyal agora
tot ixo que no apunta
enta lo eterno.

Chuan Chusé Bielsa

14 de junio de 2009

Os míos bersos son femeninos

Fada d'oro - Pintura a l'olio de Chuan Chusé Bielsa

Fada d'oro
Olio de Chuan Chusé Bielsa a la benda

Os míos bersos
son femeninos.
Cada parola i tien
o suyo perfume de muller.
O suyo caminar
a o largo d'o poema
ye femenino,
s'albandona en o ritmo de l'augua.

Os míos bersos
tienen os labios pintatos
y rechuman estrelas
rosatas
(en ubrirse-sen esbeilan
un rictus de frescor secsuata).

Quererban tener
gotas de seduzión en as ninetas,
as zellas enmarcando retallatas,
cadaguna d'ellas,
o coloriato zerclo d'a machia.

Buscan
unas mans con aimo
y parar a meyas
una mesa,
un mantel a cuadros,
calor y asperanzas.

Chuan Chusé Bielsa

• O poema Os míos bersos son femeninos se publicó con anterioridà en 1994 en o libro editato por Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa que replega os treballos premiatos en o II Premio Literario "Billa de Sietemo". Ista poesía forma parti d'o treballo "A frescor en a penumbra".

12 de junio de 2009

Nau enta galacsias

Chisla d'o paradiso - Pintura de Chuan Chusé Bielsa

Chisla d'o paradiso

Pintura a l'olio de Chuan Chusé Bielsa.
Obra bendita.

Güellos en l'uniberso,
doratos, profundismos
mars d'estrelas.

Busco los tuyos güellos
con a mía nau plena
de silenzios.
He feito silenzio,
biacho en silenzio
enta galacsias d'amor claro.

Qué luen y qué zerqueta
o país mío,
en a distanzia d'a tuya ausenzia
y en a luz que suenia
en os tuyos güellos altizos,
y que en a nuei eterna
son constelazions
iluminando a mía nau
silenziosa
como un alba.

Chuan Chusé Bielsa

23 de mayo de 2009

Una fita istorica

Miembros d'a coordinadora Aragón ye trilingüe

Miembros d'a coordinadora
"Aragón ye trilingüe / Aragó és trilingüe / Aragón es trilingüe"

O suyo treballo fizo posible una manifestazión istorica

Güe se cumple una semana d'a manifestazión en fabor d'as tres luengas d'Aragón. Manifestazion, sin garra duda, istorica; por primera begada un buen puyal de ziudadanos, más de milenta, espresoron en a carrera esplizitamén a suya reibindicazión d'un Aragón do as luengas propias y os suyos fablans tiengan os dreitos que lis pertocan.

O gran esito d'a manifestazión cal atorgar-lo a la coordinadora "Aragón ye trilingüe", a o suyo gran treballo prebio de muitos meses. No ye guaire fázil arroclar a entidaz y personas probeniens de diferens orientazions de toda mena en o mundo de l'aragonés y d'o catalán d'Aragón. Iste gran merito lo tien esclusibamén a coordinadora, que prezisamén perén ha actuato con dedicazión y umildà, sin protagonismos bofos.

Muito nos calen personas, como as que son en a coordinadora (Marco Antonio Joven, Mario Sasot...), que achunten esfuerzos e ideyas en a luita por as reibindicazions lingüisticas en Aragón. Solamén d'ista traza las nuestras luengas tienen un esdebenidero, aunindo fuerzas; d'ista traza tot ye posible, tot se puede fer. Si planteyamos reibindicazions desaunitos, mesmo con una ipotetica lei de luengas, o futuro ye fosco.

Sin duda, a coordinadora ha aconseguito, a trabiés d'a manifestazión, que a soziedà aragonesa en cheneral y os politicos d'Aragón en particular paren cuenta en un tema que cal que siga resuelto d'una begada: os dreitos d'os fablans d'as luengas propias d'Aragón, o reconoximiento y a protezión d'o nuestro patrimonio lingüistico, que ye de toz sin esclusión. A situazión churidica d'as luengas bernaclas d'Aragón ye insustenible. Cal que a Constituzión, o Estatuto y, tot simplamén, os dreitos umanos sigan respetatos con a millor d'as boluntaz, con feitos.

En Aragón muitos mils de ziudadanos que charran as luengas bernaclas no tienen os dreitos lingüisticos que tien cualsiquier persona en cualsiquier atro país zibilizato. ¿Por qué iste aparén disprezio ofizial en Aragón enta o suyo patrimonio lingüistico? ¿Ye que se quiere que poquet a poquet desaparixca? ¿Ye que iste gran erenzio no ye uno d'os nuestros tresoros más grans? ¿Por qué dende as instituzions comunitarias y mesmo dende a Unesco s'insta a que se protechan istas luengas y tot y asinas en a nuestra tierra no se i fa guaire cosa por parti d'os organismos competens?

Fa bel tiempo, fer una manifestazión que reclamase os dreitos que en chustizia pertocan a os fablans, una manifestazión en traza y multitudinaria, yera una mena de suenio. Grazias a la coordinadora "Aragón trilingüe" y á chens d'Aragón que aiman as nuestras luengas ixe suenio ye estato posible, s'ha tornato en feitos concretos: una primera gran manifestazión empentata por toz. Ixe ye un camín muito bueno. Ixe ye o camín que nos cal. O camín d'a unidà, d'a dignidà y d'o entendimiento. Indo por ixe camín o futuro ye un futuro ubierto, l'asperanza una reyalidà de güe.

Una informazión más ampla sobre a manifestazión a fabor d'a igualdà d'as tres luengas puede trobar-se en o blog d'uno d'os miembros d'a coordinadora, Marco Antonio Joven:
estricalla.blogspot.com - Breu cronica d'a manifestazión por a igualdá d'as tres Luengas d'Aragón.
Tamién i trobarás binclos enta muitos meyos de comunicazión que se fizon eco d'as nuestras reibindicazions.

Chuan Chusé Bielsa